Skąpstwo zwykle oceniamy bardzo surowo. Mówimy: „on jest skąpy”, „ona wszystko przelicza”, „nie potrafi się dzielić”, „trzyma każdy grosz”. W codziennym języku brzmi to jak wada charakteru. Jak coś nieprzyjemnego, twardego, mało serdecznego.

Ale medycyna chińska patrzy na człowieka trochę inaczej. Nie pyta od razu: „co jest z tobą nie tak?”, tylko raczej: co w twoim wnętrzu przestało swobodnie płynąć? Co zostało zablokowane? Czego zabrakło? Jaka emocja schowała się pod zachowaniem?

W TCM skąpstwo nie jest przypisane wprost do jednego narządu, tak jak złość łączymy z Wątrobą, lęk z Nerkami, smutek z Płucami, a zamartwianie ze Śledzioną. Możemy jednak spojrzeć na nie jako na pewien wzorzec energetyczny: zatrzymywanie, kontrolowanie, lęk przed utratą, trudność z dawaniem i zaufaniem, że „wystarczy”.

I wtedy robi się ciekawie.

Skąpstwo jako lęk – osłabione Nerki

Jeśli miałabym wskazać jeden główny narząd, od którego warto zacząć, byłyby to Nerki. W medycynie chińskiej Nerki są związane z poczuciem bezpieczeństwa, głębokimi zasobami życiowymi, wolą, przetrwaniem i lękiem. To one przechowują naszą esencję Jing – coś w rodzaju najgłębszego kapitału życiowego.

Kiedy energia Nerek jest osłabiona, człowiek może mieć w sobie bardzo silne poczucie, że „nie wystarczy”. Nie wystarczy pieniędzy. Nie wystarczy sił. Nie wystarczy zdrowia. Nie wystarczy czasu. Nie wystarczy miłości. Nie wystarczy życia. Wtedy dawanie może budzić napięcie. Nawet jeśli obiektywnie dana osoba ma zasoby, wewnętrznie może czuć się tak, jakby ciągle była na granicy straty. Takie skąpstwo nie zawsze wynika z chciwości. Czasem wynika z głębokiego lęku. To może być postawa:

• „Muszę zatrzymać, bo nie wiem, czy potem będę mieć.”
• „Nie mogę wydać, bo jak wydarzy się coś złego…..”
• „Nie mogę się podzielić, bo sam/sama mogę zostać bez niczego.”

W takim ujęciu skąpstwo jest trochę jak zaciśnięta pięść. Nie dlatego, że człowiek nie ma serca. Raczej dlatego, że gdzieś głęboko boi się otworzyć dłoń.

Skąpstwo jako kontrola – Śledziona i nadmierne myślenie

Drugim ważnym narządem jest Śledziona. W TCM Śledziona odpowiada nie tylko za trawienie jedzenia, ale też za „trawienie” myśli, doświadczeń i emocji. Kiedy działa harmonijnie, daje nam poczucie stabilności, zakorzenienia i wewnętrznej troski. Kiedy jest osłabiona, pojawia się nadmierne myślenie, zamartwianie, analizowanie i potrzeba kontrolowania.

„Skąpstwo śledzionowe” nie musi mieć dramatycznego tonu lęku. Ono bywa bardziej „księgowe”. To ciągłe liczenie, planowanie, rozważanie, czy na pewno warto. To trudność z luzem. Z wydaniem pieniędzy na przyjemność. Z pozwoleniem sobie na coś, co nie jest „racjonalnie uzasadnione”. Osoba może mieć w głowie nieustanny bilans:

• „Czy to się opłaca?”
• „Czy to nie jest przesada?”
• „Czy mogę sobie na to pozwolić?”
• „A co, jeśli potem zabraknie?”

W tle często jest brak zaufania do życia i do własnej zdolności poradzenia sobie. Śledziona lubi porządek, rytm, przewidywalność. Kiedy jest przeciążona, może próbować stworzyć bezpieczeństwo przez kontrolę. A pieniądze, jedzenie, rzeczy i zasoby bardzo łatwo stają się wtedy obszarem tej kontroli.

Skąpstwo jako nieumiejętność puszczania – Płuco i Jelito Grube

Jest jeszcze jeden bardzo dobry trop: Płuco i Jelito Grube. W medycynie chińskiej Płuco związane jest ze smutkiem, żalem, stratą, oddechem i granicami. Jelito Grube natomiast symbolicznie pokazuje zdolność wydalania, oczyszczania i puszczania tego, co już nie jest potrzebne. Ta para narządów mówi nam dużo o relacji między przyjmowaniem a oddawaniem.

Oddychamy, czyli przyjmujemy powietrze i wypuszczamy je. Jemy, przyswajamy i wydalamy. Przeżywamy doświadczenia, bierzemy z nich coś dla siebie i puszczamy resztę. Jeśli ten ruch zostaje zaburzony, pojawia się zatrzymywanie niepotrzebnych rzeczy, pieniędzy, emocji, żalu, zatrzymywanie przeszłości.

W takim obrazie skąpstwo może wynikać z trudności w odpuszczaniu. Osoba nie daje, bo wewnętrznie nie potrafi wypuścić. Każda strata, nawet mała, może być odczuwana zbyt mocno. To może dotyczyć nie tylko pieniędzy. Czasem ktoś jest skąpy emocjonalnie – nie daje czułości, uznania, pochwał, bliskości. Nie dlatego, że nic nie czuje. Czasem dlatego, że ma w sobie stary smutek, który zamknął przepływ.

Skąpstwo jako zaciśnięcie – zastój Qi Wątroby

Do tego obrazu warto dodać jeszcze Wątrobę. Wątroba w TCM odpowiada za swobodny przepływ Qi, emocji, decyzji, planów i ekspresji. Lubi ruch, elastyczność i przestrzeń. Kiedy Qi Wątroby ulega zastojowi, człowiek robi się napięty, drażliwy, kontrolujący, sztywny. Skąpstwo wątroby może wyglądać jak zaciśnięcie:

• „Nie dam, bo nie.”
• „To moje.”
• „Nie będę się dzielić.”
• „Inni chcą mnie wykorzystać.”

Tu może być obecna podejrzliwość, frustracja, poczucie niesprawiedliwości albo przekonanie, że świat jest walką o zasoby. Wątroba w zastoju nie ufa przepływowi. Ona się napina i blokuje. A kiedy blokuje się przepływ Qi, blokuje się także naturalna hojność. Bo hojność – tak jak oddech, trawienie i emocje – potrzebuje ruchu.

Dlatego skąpstwo rzadko jest „jednoorganowe”. Najczęściej to mieszanka: trochę lęku Nerek, trochę kontroli Śledziony, trochę zatrzymania Metalu i trochę napięcia Wątroby.

Czy skąpstwo zawsze dotyczy pieniędzy?

Nie. I to jest bardzo ważne. Skąpstwo może dotyczyć pieniędzy, ale może też dotyczyć emocji, czasu, uwagi, czułości, uznania, jedzenia, odpoczynku czy przyjemności. Ktoś może być hojny finansowo, ale skąpy emocjonalnie. Ktoś może kupować innym prezenty, ale nie potrafić dać im obecności. Ktoś może mieć trudność nie z dawaniem innym, ale z dawaniem sobie.

Z perspektywy psychodietetyki i TCM to również jest forma skąpstwa – ale skierowana do siebie. Ciało dostaje wtedy komunikat: „moje potrzeby są mniej ważne”. Z czasem może pojawić się wyczerpanie, napięcie, rozdrażnienie, podjadanie, kompensowanie słodyczami albo poczucie wewnętrznej pustki. Bo jeśli długo nie karmimy siebie troską, ciało zaczyna szukać szybkiego ukojenia.

Przeciwieństwo skąpstwa – szczodrość i energia Serca

Jeśli skąpstwo w ujęciu medycyny chińskiej można rozumieć jako zaciśnięcie, zatrzymanie i lęk przed utratą, to jego przeciwieństwem jest szczodrość – czyli wewnętrzna otwartość, zdolność do dzielenia się i zaufanie, że życia nie trzeba kurczowo trzymać.

W tym sensie szczodrość  łączy się z Sercem. To właśnie Serce w TCM jest siedzibą Shen, czyli ducha, świadomości, obecności, radości i głębokiego kontaktu z drugim człowiekiem. Kiedy Serce jest spokojne, odżywione i harmonijne, człowiek naturalnie staje się bardziej ciepły, życzliwy i hojny – nie tylko w sensie materialnym, ale także emocjonalnym.

Szczodrość Serca nie oznacza jedynie dawania pieniędzy. To także umiejętność dzielenia się czasem, uwagą, dobrym słowem, troską, spokojem, współczuciem i obecnością. To stan, w którym nie działamy z lęku, przymusu ani potrzeby zasłużenia na miłość, lecz z wewnętrznego poczucia pełni.

Można więc powiedzieć, że tam, gdzie skąpstwo zamyka i zatrzymuje, Serce otwiera i pozwala płynąć. A prawdziwa szczodrość pojawia się wtedy, gdy człowiek czuje się bezpieczny w sobie i ma kontakt z własnym ciepłem.

Nie chodzi jednak o rozdawanie wszystkiego bez granic. Zdrowa szczodrość nie jest poświęcaniem się, ratowaniem innych ani dawaniem z lęku przed odrzuceniem. Prawdziwa szczodrość Serca jest spokojna. Ma w sobie ciepło, ale też mądrość. Daje, bo chce – nie dlatego, że musi. W tym sensie szczodrość jest ruchem Qi. Jest znakiem, że w człowieku pojawiło się trochę więcej zaufania do życia.

Jak wspierać przepływ?

Jeśli widzimy w sobie tendencję do nadmiernego zaciskania, kontrolowania i zatrzymywania, nie chodzi o to, żeby się za to krytykować.

W medycynie chińskiej objaw jest informacją. Ciało i psychika pokazują, gdzie zabrakło równowagi.

Warto zacząć bardzo łagodnie:

• Od wzmacniania Nerek – czyli budowania poczucia bezpieczeństwa, odpoczynku, regeneracji, ciepła, rytmu i kontaktu z ciałem.
• Od wspierania Śledziony – regularnymi, ciepłymi posiłkami, prostotą, spokojem przy jedzeniu, ograniczeniem nadmiaru zimna, cukru i chaosu.
• Od poruszania Wątroby – spacerem, oddechem, ruchem, rozciąganiem, tańcem, wyrażaniem emocji i pozwalaniem sobie na więcej elastyczności.
• Od wspierania Płuc – głębszym oddechem, pracą ze smutkiem, porządkowaniem przestrzeni, puszczaniem tego, co już nie służy.
• Od pielęgnowania Serca – małą radością, kontaktem z ludźmi, wdzięcznością, czułością i życzliwością wobec siebie. Serce lubi ciepło, prostą radość, bliskość i poczucie sensu. Kiedy Serce jest spokojne, łatwiej dawać bez lęku i przyjmować bez poczucia winy.

Można też praktykować małą hojność. Nie wielkie gesty, które budzą lęk. Raczej drobne sygnały dla ciała i psychiki: „mogę dać i nadal jestem bezpieczna”. To może być kupienie sobie dobrej herbaty. Podzielenie się czymś bez napięcia. Wyrzucenie rzeczy, której od dawna nie używam. Pozwolenie sobie na odpoczynek. Ugotowanie czegoś odżywczego. Powiedzenie komuś dobrego słowa. Hojność nie zawsze zaczyna się od portfela. Często zaczyna się od rozluźnienia Serca.

Podsumowanie

W medycynie chińskiej skąpstwo można rozumieć jako zaburzenie przepływu. Nie chodzi tylko o pieniądze, ale o głębszą relację z poczuciem bezpieczeństwa, dawaniem, przyjmowaniem i puszczaniem. Najczęściej możemy tu zobaczyć kilka narządów:

• Nerki -kiedy pod spodem jest lęk przed stratą i brak poczucia bezpieczeństwa.
• Śledzionę – kiedy pojawia się nadmierne kontrolowanie, liczenie i zamartwianie.
• Płuco i Jelito Grube – kiedy trudno puścić, oddać, rozstać się, wypuścić.
• Wątrobę – kiedy dochodzi napięcie, zaciśnięcie, frustracja i brak elastyczności.

A przeciwieństwem skąpstwa jest szczodrość, którą można pięknie połączyć z Sercem – z jego ciepłem, radością, otwartością i obecnością. Serce nie zatrzymuje życia w zaciśniętej dłoni. Serce pozwala mu płynąć. Skąpstwo nie zawsze jest więc brakiem dobroci. Czasem jest historią o lęku, niedoborze, dawnym smutku albo potrzebie kontroli.