Migrena i ból głowy według TCM

W Tradycyjnej Chińskiej Medycynie ból głowy nie jest jednym rozpoznaniem. Pod uwagę bierze się między innymi:

• lokalizację bólu,
• jego charakter,
• czynniki nasilające i zmniejszające,
• obecność nudności lub zawrotów głowy,
• reakcję na jedzenie,
• pragnienie,
• temperaturę ciała,
• sen,
• emocje,
• cykl menstruacyjny,
• wygląd języka,
• jakość pulsu.

Dwie osoby z bólem skroni mogą więc otrzymać zupełnie inne zalecenia żywieniowe.

Dlaczego w ogóle według TCM pojawia się ból?

W TCM ból oznacza, że prawidłowy przepływ Qi i Krwi został zaburzony albo że określony obszar ciała nie jest odpowiednio odżywiany. Opisują to dwie klasyczne zasady:

„Gdy nie ma swobodnego przepływu, pojawia się ból. Gdy tkanki nie są odpowiednio odżywiane, również pojawia się ból”.

Pierwszy mechanizm dotyczy przede wszystkim bólu o charakterze nadmiarowym. Zastój Qi, Zastój Krwi, Śluz, Wilgoć, Zimno lub Gorąco mogą blokować kanały i utrudniać swobodny przepływ. Ból jest wtedy zazwyczaj silniejszy, bardziej rozpierający, pulsujący, kłujący albo wyraźnie zlokalizowany.

Drugi mechanizm dotyczy bólu niedoborowego. Jeżeli organizm nie wytwarza wystarczającej ilości Qi i Krwi albo występuje Niedobór Yin lub Jing, głowa i przebiegające przez nią kanały nie są właściwie odżywiane. Ból jest wówczas częściej tępy, łagodniejszy, pojawia się podczas zmęczenia, głodu albo po wysiłku i może zmniejszać się po jedzeniu lub odpoczynku.

Dlatego nie każdy ból głowy należy automatycznie traktować jako prosty Zastój Qi Wątroby. Nawet jeżeli ból zawsze wiąże się z zaburzeniem prawidłowego przepływu i odżywienia tkanek, przyczyna tego zaburzenia może mieć charakter zarówno nadmiarowy, jak i niedoborowy.

W przypadku migreny często obserwuje się również wzorce mieszane. Przykładowo Niedobór Krwi lub Yin Wątroby może nie kontrolować wznoszenia Yang, a długotrwały Zastój Qi może stopniowo prowadzić do Zastoju Krwi. Dlatego przed doborem diety należy ocenić nie tylko lokalizację bólu, ale również jego charakter, okoliczności pojawienia się i pozostałe objawy.

Meridian Pęcherzyka Żółciowego a ból skroni

W tradycyjnej mapie kanałów meridian Pęcherzyka Żółciowego biegnie przez boczną część ciała, okolice zewnętrznego kącika oka, skroń, bok głowy i obszar wokół ucha. Ból w tej lokalizacji klasyfikowany jest często jako ból kanału Shaoyang, obejmującego meridiany Pęcherzyka Żółciowego i Potrójnego Ogrzewacza. Dlatego jednostronny ból skroniowy, obejmujący bok głowy lub okolicę za uchem, może być w TCM powiązany z kanałem Pęcherzyka Żółciowego.

Nie oznacza to jednak, że:

• przyczyną migreny jest kamica żółciowa,
• trzeba „oczyszczać pęcherzyk żółciowy”,
• osoba po usunięciu pęcherzyka nie ma już tego meridianu,
• każdy ból skroni wynika z tego samego wzorca.

Lokalizacja pomaga wskazać zaangażowany kanał, ale nie określa jeszcze pełnego rozpoznania TCM.

Migrena może występować również w innych obszarach:

• czoło i okolice nad oczami – kanał Yangming,
• potylica i kark – kanał Taiyang,
• szczyt głowy – kanał Jueyin,
• cała głowa lub ból o zmiennej lokalizacji – wzorce mieszane.

Najczęstsze wzorce TCM związane z migreną

• Wznoszące Yang Wątroby lub Ogień Wątroby

Ból jest zazwyczaj pulsujący, rozpierający i intensywny. Często obejmuje skronie lub bok głowy. Mogą towarzyszyć mu:

• drażliwość,
• napięcie emocjonalne,
• zaczerwienienie twarzy lub oczu,
• gorzki smak w ustach,
• szumy uszne,
• zawroty głowy,
• silne napięcie karku,
• pogorszenie po alkoholu, niewyspaniu i stresie.

W tym wzorcu nadmiar alkoholu, kawy, ostrych przypraw, smażonych potraw i bardzo rozgrzewającej diety może nasilać objawy. Nie oznacza to jednak, że pacjent powinien jeść wyłącznie surowe i wychładzające produkty. Jeżeli jednocześnie występuje osłabienie Śledziony, duża ilość surowizny może pogorszyć trawienie i zwiększyć Wilgoć.

• Zastój Qi Wątroby

Ból wiąże się z napięciem, frustracją i długotrwałym stresem. Może pojawiać się przed miesiączką albo po okresie silnej mobilizacji.

Często występują:

• napięcie karku i barków,
• uczucie ściskania,
• wzdychanie,
• drażliwość,
• wzdęcia,
• pogorszenie w stresie,
• wyraźny związek z cyklem menstruacyjnym.

W takim przypadku znaczenie ma nie tylko skład diety, ale również sposób jedzenia. Posiłek zjedzony w pośpiechu, przy komputerze i w napięciu może być gorzej tolerowany niż identyczne danie spożyte spokojnie. Pomocne bywa regularne jedzenie, unikanie długiego głodzenia oraz ograniczenie nadmiaru alkoholu i kawy, które mogą chwilowo pobudzać, ale później nasilać napięcie.

• Śluz i Wilgoć

Ból jest ciężki, tępy i zamglony. Pacjent może opisywać go jako „ciężką głowę” albo wrażenie waty w głowie. Mogą pojawiać się:

• nudności,
• zawroty głowy,
• ospałość,
• trudność w koncentracji,
• uczucie ciężkości ciała,
• obrzęki,
• lepki nalot na języku,
• pogorszenie po ciężkich, tłustych i słodkich posiłkach.

W tym wzorcu ogranicza się przede wszystkim nadmiar cukru, alkoholu, potraw smażonych oraz bardzo ciężkich i tłustych dań. Zwykle lepiej tolerowane są regularne, gotowane posiłki o prostszym składzie. Nie należy jednak automatycznie odstawiać wszystkich węglowodanów. Niedojadanie może dodatkowo osłabić Qi Śledziony, a długie przerwy między posiłkami mogą prowokować kolejny napad.

• Zastój Krwi

Ból jest zwykle: przeszywający lub kłujący, silnie zlokalizowany, uporczywy, nawracający zawsze w tym samym miejscu. Może nasilać się w nocy albo być związany z bolesnymi miesiączkami i obecnością skrzepów.

Nowy, stały lub nietypowy ból w jednym miejscu powinien jednak zostać najpierw oceniony przez lekarza. Rozpoznanie Zastoju Krwi w TCM nie może zastępować diagnostyki przyczyny neurologicznej.

• Niedobór Qi i Krwi

Ból jest raczej tępy i pojawia się po wysiłku, niedojadaniu, chorobie, miesiączce albo pod koniec dnia. Typowe mogą być:

• zmęczenie,
• bladość,
• osłabienie,
• zawroty głowy,
• kołatanie serca,
• pogorszenie podczas głodu,
• poprawa po jedzeniu i odpoczynku.

W tym wzorcu posty, bardzo niskokaloryczne diety, nadmiar surowizny i eliminowanie wielu wartościowych produktów mogą wyraźnie pogorszyć stan pacjenta (zwykle pacjentki). Potrzebne są regularne, odżywcze i najczęściej ciepłe posiłki zawierające odpowiednią ilość białka, węglowodanów oraz produktów wspierających odbudowę Qi i Krwi.

Jedna migrena – różne zalecenia

Osoba z pulsującym bólem skroni, zaczerwienioną twarzą, pragnieniem i drażliwością może potrzebować ograniczenia czynników rozgrzewających.

Osoba z ciężką, zamgloną głową, nudnościami i lepkim nalotem na języku będzie wymagała pracy nad Wilgocią i Śluzem.

Natomiast szczupła, przemęczona osoba, która odczuwa ból po pominięciu posiłku, może potrzebować przede wszystkim regularnego odżywienia i odbudowania Qi oraz Krwi.

Dlatego w TCM zawsze pytamy: Jaki jest charakter bólu, gdzie jest zlokalizowany i u kogo występuje? Samo stwierdzenie „migrena w meridianie Pęcherzyka Żółciowego” to dopiero początek diagnozy.

Czy migrenę można wyleczyć samą dietą?

Dieta może:

• ograniczyć niektóre czynniki wyzwalające,
• poprawić nawodnienie,
• ustabilizować rytm posiłków,
• zapobiegać niedoborom,
• zmniejszać przeciążenie organizmu,
• wspierać leczenie farmakologiczne i styl życia.

Nie zawsze jest jednak wystarczającym leczeniem. Przy częstych lub silnych napadach potrzebna może być konsultacja neurologiczna, leczenie doraźne, profilaktyka farmakologiczna, fizjoterapia, praca ze snem, stresem i napięciem mięśniowym. Warto również ocenić, czy częste przyjmowanie leków przeciwbólowych nie prowadzi do bólu głowy związanego z ich nadużywaniem.

Kiedy ból głowy wymaga pilnej konsultacji?

Pilnej oceny medycznej wymaga między innymi ból głowy:

• nagły, bardzo silny, osiągający maksymalne nasilenie w krótkim czasie,
• połączony z osłabieniem lub drętwieniem jednej strony ciała,
• z trudnościami w mówieniu, chodzeniu lub utrzymaniu równowagi,
• z utratą przytomności, splątaniem albo napadem drgawek,
• z nagłą utratą lub wyraźnym pogorszeniem widzenia,
• z wysoką gorączką i sztywnością karku,
• pojawiający się po urazie głowy,
• nowy, wyraźnie inny niż dotychczasowe bóle,
• stopniowo nasilający się lub coraz częstszy.

Takie objawy mogą wskazywać na wtórną przyczynę bólu głowy i nie powinny być tłumaczone dietą ani wzorcem TCM.  Pierwszy w życiu epizod zaburzeń widzenia, mowy, drętwienia lub osłabienia również wymaga oceny medycznej. Nie należy samodzielnie zakładać, że jest to tylko aura migrenowa.

Podsumowanie

Dieta może wpływać na migrenę, ale najczęściej nie jest jej jedyną przyczyną. Znaczenie mają przede wszystkim:

• regularność jedzenia,
• odpowiednia ilość energii,
• nawodnienie,
• stabilna ilość kofeiny,
• ograniczenie alkoholu,
• unikanie nadmiernie restrykcyjnych diet,
• rozpoznanie rzeczywistych, indywidualnych wyzwalaczy.

Nie ma jednej listy produktów zakazanych dla wszystkich osób z migreną. Zamiast eliminować wszystko, lepiej prowadzić dzienniczek i szukać powtarzających się zależności.

W TCM jednostronny ból skroni i bocznej części głowy często łączy się z przebiegiem meridianu Pęcherzyka Żółciowego i kanału Shaoyang. Lokalizacja bólu nie jest jednak pełną diagnozą. Trzeba określić, czy u podłoża problemu leży Wznoszące Yang Wątroby, Ogień, Zastój Qi, Śluz i Wilgoć, Zastój Krwi, czy też Niedobór Qi i Krwi. Dopiero takie różnicowanie pozwala dobrać dietę do człowieka, a nie wyłącznie do nazwy choroby.

Najczęściej zadawane pytania

Jakich produktów nie wolno jeść przy migrenie?

Nie istnieje uniwersalna lista produktów zakazanych. Najczęściej wymienia się alkohol, sery dojrzewające, przetworzone mięso, glutaminian sodu i niektóre słodziki, ale reakcje są indywidualne. Eliminację warto wprowadzać dopiero wtedy, gdy dzienniczek wskazuje na powtarzalny związek produktu z napadem.

Czy kawa wywołuje migrenę?

Może zarówno pomagać, jak i szkodzić. Znaczenie ma ilość, indywidualna tolerancja oraz regularność. Ból często pojawia się po nagłym odstawieniu kofeiny, dlatego jej spożycie najlepiej ograniczać stopniowo.

Czy głodówka pomaga na migrenę?

U wielu osób post i pomijanie posiłków obniżają próg migrenowy. Głodówki nie powinny być traktowane jako uniwersalna metoda leczenia migreny.

Czy czekolada wywołuje migrenę?

U części osób może być indywidualnym wyzwalaczem, ale nie ma podstaw, aby eliminować ją u wszystkich. Ochota na czekoladę może być również objawem rozpoczynającej się fazy prodromalnej migreny.

Czy migrena oznacza problem z pęcherzykiem żółciowym?

W TCM ból bocznej części głowy może przebiegać w obszarze meridianu Pęcherzyka Żółciowego, ale nie jest to równoznaczne z chorobą pęcherzyka żółciowego w rozumieniu medycyny zachodniej.

Czy magnez pomaga na migrenę?

Magnez jest stosowany w profilaktyce migreny i może pomagać części pacjentów. Nie działa jednak natychmiastowo i nie każda osoba potrzebuje suplementacji. Preparat i dawkę należy dostosować do stanu zdrowia, tolerancji i przyjmowanych leków.

Czy dieta bez glutenu pomaga przy migrenie?

Dieta bezglutenowa jest uzasadniona przede wszystkim u osób z celiakią, alergią na pszenicę lub innym potwierdzonym problemem związanym z glutenem. Nie powinna być rutynowo zalecana wszystkim osobom z migreną.

Monika Dziemidowicz0 dietetyk kliniczny, dietoterapeuta TCM, psychodietetyk

czytaj podobne:

Dieta na Wątrobę i jej emocje wg medycyny chińskiej

Emocje Pęcherzyka Żółciowego – czyli dlaczego żółć zalewa

Miło powitać Ciebie na mojej stronie.

Cieszę się, że masz podobne zainteresowania do mnie.

Jeżeli podobał Ci się mój artykuł i chciałbyś ich czytać więcej, postaw mi wirtualną kawę,

Bardzo dziękuję