Dlaczego po jedzeniu chce Ci się spać?

TCM, glikemia i układ nerwowy

Po posiłku miało być lepiej: więcej energii, większy spokój, lepsza koncentracja. Tymczasem wiele osób zna ten scenariusz aż za dobrze: jesz obiad i nagle … „zjazd”- pojawia się senność, ciężkość, mgła w głowie, spadek motywacji, czasem nawet rozdrażnienie. Zamiast „doładowania” organizm jakby prosił o pauzę.

Czy to normalne? Czasem tak. Krótkie uczucie rozluźnienia po jedzeniu nie musi oznaczać niczego złego. Problem zaczyna się wtedy, gdy po posiłku regularnie czujesz się ospała, „przymulona”, bez energii, a jedzenie zamiast wspierać — obciąża.

Z perspektywy współczesnej dietetyki przyczyną może być m.in. gwałtowny wzrost i spadek glukozy, zbyt obfity posiłek, szybkie tempo jedzenia, przeciążenie przewodu pokarmowego albo jedzenie w stresie. Z punktu widzenia Tradycyjnej Medycyny Chińskiej bardzo często mówimy tu o osłabieniu  (Qi) Śledziony, nagromadzeniu Wilgoci albo Zastoju, który utrudnia swobodny przepływ energii po posiłku.

Oba te spojrzenia wcale się nie wykluczają. Przeciwnie — bardzo dobrze się uzupełniają.

Co właściwie dzieje się po jedzeniu?

Po posiłku organizm przekierowuje część zasobów na trawienie. To naturalne. Układ pokarmowy zaczyna pracować intensywniej, a ciało przechodzi w tryb „przetwarzania”. Jeśli posiłek był duży, ciężki, tłusty, bardzo słodki albo zjedzony w pośpiechu, ten proces staje się bardziej obciążający.

Wtedy zamiast stabilnej energii pojawia się:

• senność,

• ciężkość ciała,

• uczucie pełności,

• wzdęcie,

• rozkojarzenie,

• ochota na słodkie „na poprawę”,

• spadek koncentracji.

Wiele osób myśli sobie wtedy: „Taki mam organizm”, „Trawienie chyba zabiera mi całą energię”, „Po obiedzie zawsze muszę usiąść”. Ale jeśli dzieje się tak często, warto zatrzymać się i zapytać: czy mój sposób jedzenia naprawdę mnie odżywia?

Przyczyna nr 1: glikemia, czyli szybki skok i szybki zjazd

Jedną z częstych przyczyn senności po jedzeniu są gwałtowne wahania poziomu glukozy we krwi. Dzieje się tak szczególnie wtedy, gdy posiłek opiera się głównie na produktach szybko podnoszących cukier: białym pieczywie, słodkich płatkach, dużej ilości makaronu, słodyczach, sokach, deserach czy bardzo „suchych” węglowodanowych śniadaniach bez dodatku białka i tłuszczu.

Na początku czujesz nawet przypływ energii. Ale po chwili pojawia się spadek. Organizm reaguje ospałością, rozdrażnieniem, chęcią na kawę albo coś słodkiego. I koło się zamyka.

To właśnie dlatego niektóre osoby po bułce z dżemem albo słodkiej owsiance szybko znów są głodne, zmęczone lub „rozbite”. Teoretycznie zjadły, ale praktycznie nie dostały stabilnego paliwa.

Przyczyna nr 2: za duży lub zbyt ciężki posiłek

Czasem problemem nie jest tylko skład posiłku, ale jego objętość i ciężar. Bardzo obfity obiad, duża ilość tłustych potraw, połączenie „wszystkiego naraz”, jedzenie na szybko i bez kontaktu z sytością – to wszystko może sprawić, że ciało zamiast lekkości odczuwa przeciążenie.

Znasz to uczucie, kiedy po jedzeniu nie masz siły myśleć, ruszać się ani działać? To nie zawsze jest „lenistwo”. Często to po prostu sygnał, że organizm dostał więcej, niż potrafi spokojnie opracować w danym momencie.

Przyczyna nr 3: jedzenie w stresie

To temat, o którym mówi się za mało. Można zjeść nawet wartościowy posiłek, a mimo to czuć się po nim gorzej – jeśli został zjedzony w napięciu, pośpiechu, przy komputerze, między telefonami albo po trudnej rozmowie.

Układ nerwowy bardzo wpływa na trawienie. Kiedy ciało jest w stanie mobilizacji, nie zajmuje się dobrze regeneracją i spokojnym przetwarzaniem jedzenia. Trawienie robi się mniej efektywne, a po posiłku może pojawić się ciężkość, wzdęcie, senność albo wrażenie „odcięcia”.

W praktyce oznacza to, że nie tylko co jesz, ale też jak jesz, ma ogromne znaczenie.

Jak patrzy na to TCM?

W Tradycyjnej Medycynie Chińskiej za transformację pożywienia w energię odpowiada przede wszystkim układ Śledziona -Żołądek. To właśnie ten układ ma „wyciągnąć” z jedzenia to, co odżywcze, i przekształcić pokarm w Qi oraz krew.

Jeśli Śledziona jest osłabiona, jedzenie nie daje energii w taki sposób, jak powinno. Zamiast lekkości pojawia się ciężar, zamiast jasności umysłu – mgła, zamiast stabilności – senność i rozleniwienie.

Typowe sygnały osłabienia Śledziony według TCM:

• senność po jedzeniu,

• uczucie ciężkości,

• wzdęcia,

• luźniejsze stolce,

• ochota na słodkie,

• brak energii rano,

• „miękkość” ciała, spowolnienie,

• trudność z koncentracją.

W TCM mówi się też często o Wilgoci. To stan, w którym organizm jakby „grzęźnie”. Jest ciężko, lepko, bez lekkości i przepływu. Człowiek czuje się ociężały, senny, zamulony, czasem opuchnięty. Wilgoć może powstawać m.in. przy nadmiarze cukru, nabiału, zimnych posiłków, nadmiaru surowizny, przejadaniu się i nieregularnym stylu jedzenia.

To bardzo ciekawie łączy się z tym, co obserwujemy współcześnie: po słodkim, ciężkim lub chaotycznym jedzeniu wiele osób rzeczywiście doświadcza właśnie takiego „wilgotnego” stanu — ciężaru, senności i braku klarowności.

Nie zawsze chodzi tylko o jedzenie

Senność po posiłku może być też sygnałem szerszego problemu. Czasem współistnieje z:

• przeciążeniem stresem,

• niewyspaniem,

• nieregularnym rytmem dnia,

• zbyt małą ilością białka w diecie,

• zbyt długimi przerwami między posiłkami,

• słabą tolerancją niektórych produktów,

• zaburzeniami glikemii i insulinoopornością,

• problemami trawiennymi.

Jeśli po jedzeniu regularnie czujesz się źle, warto patrzeć szerzej. Organizm zwykle nie wysyła takich sygnałów bez powodu.

Jak odróżnić „naturalne rozluźnienie” od problemu?

Po dobrym, ciepłym, spokojnie zjedzonym posiłku możesz przez chwilę czuć odprężenie. To nie musi być nic niepokojącego.

Warto jednak przyjrzeć się tematowi głębiej, jeśli:

• po jedzeniu niemal codziennie chce Ci się spać,

• masz mgłę w głowie i spadek koncentracji,

• po posiłku czujesz ciężkość zamiast sytości,

• bardzo często potrzebujesz kawy lub słodkiego „na ratunek”,

• pojawiają się wzdęcia, przelewania, odbijanie,

• po jedzeniu masz ochotę tylko usiąść albo się położyć.

To znak, że organizm być może nie radzi sobie z tempem, składem lub ilością posiłków tak dobrze, jak potrzebuje.

Co pomaga?

Dobra wiadomość jest taka, że w wielu przypadkach naprawdę dużo można poprawić prostymi zmianami.

1. Zadbaj o konstrukcję posiłku

Posiłek, który stabilizuje energię, zwykle zawiera:

• źródło białka,

• porcję warzyw,

• umiarkowaną ilość węglowodanów,

• trochę dobrego tłuszczu.

Taki układ zwykle działa lepiej niż sam chleb, sama owsianka, sam makaron czy szybka przekąska „na słodko”.

2. Jedz wolniej

Nawet najlepszy posiłek zjedzony w 5 minut, w stresie i między obowiązkami, może zostać przez organizm odebrany jako dodatkowe obciążenie.

3. Unikaj przejadania

Lepiej wstać od stołu z uczuciem komfortu niż z przepełnieniem. W TCM mówi się, że Żołądek lubi rytm i umiar.

4. Uważaj na bardzo zimne i bardzo ciężkie posiłki

U części osób ogromna ilość surowizny, lodowate napoje, słodkie jogurty, desery mleczne czy zimne śniadania dodatkowo osłabiają trawienie i nasilają uczucie senności. Zwłaszcza jeśli już wcześniej występuje osłabienie Śledziony.

5. Obserwuj, po czym jest najgorzej

Nie każda senność po jedzeniu ma tę samą przyczynę. U jednej osoby problemem będzie zbyt słodkie śniadanie, u innej wielki obiad, u jeszcze innej napięcie i jedzenie „w biegu”.

Posiłki, po których energia bywa stabilniejsza

To oczywiście kwestia indywidualna, ale wiele osób lepiej funkcjonuje po posiłkach takich jak:

• ciepła owsianka z dodatkiem białka i orzechów,

• jajka z warzywami i kaszą lub pieczywem żytnim,

• zupa-krem z soczewicą i pestkami,

• ryż z pieczonymi warzywami i rybą lub tofu,

• kasza jaglana z duszonym jabłkiem, cynamonem i dodatkiem białka.

Wspólny mianownik? Więcej ciepła, więcej równowagi, mniej chaosu i mniej gwałtownych skoków.

Kiedy warto zrobić diagnostykę?

Jeśli senność po jedzeniu jest częsta, mocna albo towarzyszą jej inne objawy, warto rozważyć konsultację i diagnostykę. Czasem pomocne bywają badania związane z gospodarką węglowodanową, morfologią, ferrytyną, tarczycą czy ogólną oceną stanu odżywienia. Tu nie chodzi o doszukiwanie się problemu na siłę, ale o spokojne sprawdzenie, czy organizm nie próbuje czegoś zasygnalizować.

Na koniec

Senność po jedzeniu nie zawsze oznacza chorobę. Ale bardzo często jest informacją. Mówi o tym, jak ciało radzi sobie z jedzeniem, napięciem, rytmem dnia i obciążeniem trawienia.

Z perspektywy TCM można powiedzieć, że organizm prosi o wzmocnienie Śledziony, mniej Wilgoci i więcej harmonii. Z perspektywy współczesnej dietetyki – o bardziej stabilną glikemię, lepszą konstrukcję posiłku i spokojniejszy kontakt z jedzeniem.

Ciało zwykle nie „zamyka się” po jedzeniu bez powodu. Warto go posłuchać.

Monika Dziemidowicz- dietetyk kliniczny, dietoterapeuta TCM, psychodietetyk

czytaj podobne:

Mindful eating – opowieść o uważnym jedzeniu

Miło powitać Ciebie na mojej stronie.

Cieszę się, że masz podobne zainteresowania do mnie.

Jeżeli podobał Ci się mój artykuł i chciałbyś ich czytać więcej, postaw mi wirtualną kawę,

Bardzo dziękuję