Dlaczego dziecko ciągle chce jeść słodkie? Apetyt, nadwaga i słaba trawienie
Wielu rodziców martwi się, że dziecko ciągle prosi o coś słodkiego, podjada po szkole, nie chce jeść warzyw, a najchętniej wybiera bułki, naleśniki, makarony, płatki, jogurty, słodkie napoje albo przekąski. Często pojawia się wtedy pytanie: „Czy ono ma za mało silnej woli?”, „Czy powinniśmy wprowadzić dietę?”, „Czy trzeba je odchudzać?”. „Przecież to niezdrowe”.
Z punktu widzenia psychodietetyki i medycyny chińskiej warto spojrzeć na ten temat dużo szerzej. Dziecko nie potrzebuje etykiety „łakomczuch”, „niejadek” ani „dziecko z nadwagą”. Potrzebuje zrozumienia, rytmu, spokojnego jedzenia i wsparcia trawienia.
W Tradycyjnej Medycynie Chińskiej nie patrzymy wyłącznie na kalorie. Patrzymy również na to, jak działa układ trawienny, czy dziecko ma energię, czy dobrze śpi, czy często choruje, czy ma dużo śluzu, kataru, ciężkości, senności, wilgoci w ciele, czy ma apetyt na słodkie i jak reaguje na jedzenie.
Dlatego u dzieci nie zaczynamy od restrykcyjnej diety. Zaczynamy od wzmocnienia centrum.
Nie odchudzamy dziecka. Wzmacniamy jego trawienie, rytm dnia, poczucie bezpieczeństwa i relację z jedzeniem.
Dziecko to nie mały dorosły
W dietetyce dziecięcej bardzo ważne jest to, aby nie przenosić na dziecko schematów stosowanych u dorosłych. Dziecko rośnie, rozwija się, uczy się smaków, buduje swoje relacje z ciałem i jedzeniem. Zbyt szybkie wprowadzenie zakazów, komentowanie wyglądu, porównywanie do innych dzieci albo straszenie nadwagą może przynieść więcej szkody niż pożytku.
Dziecko, które słyszy: „nie jedz tyle”, „zobacz, jaki masz brzuch”, „musisz schudnąć”, może zacząć kojarzyć jedzenie z napięciem, wstydem i kontrolą. A tam, gdzie pojawia się wstyd, bardzo często pojawia się też podjadanie w ukryciu, bunt albo jeszcze większe napięcie wokół jedzenia.
Dlatego w pracy z dziećmi ważniejsze od słowa „odchudzanie” jest słowo „regulacja”.
Regulujemy rytm posiłków.
Regulujemy dostęp do słodyczy i przekąsek.
Regulujemy sen, ruch i czas przed ekranami.
Regulujemy atmosferę przy stole.
Regulujemy sposób, w jaki dorośli mówią o ciele i jedzeniu.
A z punktu widzenia medycyny chińskiej – wzmacniamy Śledzionę i Żołądek.
Śledziona i Żołądek – centrum trawienia według TCM
W Tradycyjnej Medycynie Chińskiej Śledziona i Żołądek odpowiadają za trawienie, przyswajanie, produkcję Qi i Krwi. Można powiedzieć, że są centrum energetycznym organizmu. To właśnie od ich pracy zależy, czy jedzenie rzeczywiście odżywia ciało, czy raczej zaczyna je obciążać.
U dzieci to centrum jest jeszcze delikatne. Układ trawienny dziecka dopiero dojrzewa. Dlatego dzieci często gorzej znoszą nadmiar zimnych produktów, słodyczy, nabiału, soków, surowizny, przekąsek i jedzenia w pośpiechu.
Jeśli Śledziona jest osłabiona, organizm może gorzej przetwarzać jedzenie. Zamiast czystej energii powstaje Wilgoć i Śluz. W języku TCM nie chodzi tu wyłącznie o śluz z nosa, ale o pewien rodzaj „zalegania” i ciężkości w ciele.
Może to objawiać się jako senność, ospałość, brak chęci do ruchu, częste katary, powiększone migdałki, uczucie ciężkości, miękki brzuch, luźniejsze stolce albo zaparcia, obrzękowość, trudności z koncentracją i duża ochota na słodkie.
Dlaczego dziecko chce słodkie?
W TCM smak słodki jest związany ze Śledzioną. I to jest bardzo ciekawe, bo dzieci naturalnie lubią smak słodki. Mleko matki ma słodkawy smak, a słodycz kojarzy się z bezpieczeństwem, energią i przyjemnością. Problem nie polega na tym, że dziecko lubi słodkie. Problem pojawia się wtedy, gdy słodki smak zaczyna dominować w diecie i zastępuje prawdziwe odżywienie.
Słodki smak w naturalnej, łagodnej formie może wzmacniać Śledzionę. Do takich produktów można zaliczyć na przykład gotowane zboża, ryż, kaszę jaglaną, marchew, dynię, bataty, jabłko, gruszkę, daktyle w małej ilości czy dobrze ugotowane zupy warzywne. Ale nadmiar cukru, słodzonych napojów, soków, ciastek, płatków śniadaniowych, drożdżówek, słodkich jogurtów i białego pieczywa działa inaczej. Zamiast wzmacniać, może osłabiać Śledzionę i sprzyjać powstawaniu Wilgoci.
Wtedy tworzy się błędne koło: Dziecko ma osłabione trawienie, więc ma mniej stabilnej energii. Ma mniej stabilnej energii, więc częściej szuka szybkiego źródła pobudzenia. Najłatwiej sięgnąć po słodkie. Słodkie daje chwilową ulgę, ale później jeszcze bardziej osłabia trawienie. A osłabione trawienie znowu zwiększa ochotę na słodkie.
Dlatego samo zabranie słodyczy zwykle nie wystarcza. Trzeba jeszcze dać dziecku coś, co realnie je nasyci, ogrzeje, uspokoi i odżywi.
Słaba Śledziona u dziecka – po czym ją poznać?
Oczywiście nie diagnozujemy dziecka wyłącznie na podstawie jednego objawu. Ale w praktyce TCM osłabienie Śledziony może dawać pewien charakterystyczny obraz. Dziecko może być zmęczone, blade, senne po jedzeniu. Może często prosić o słodkie, mączne albo mleczne produkty. Może niechętnie jeść warzywa, szczególnie surowe. Może mieć brzuch wzdęty, miękki, czasem „balonikowaty”. Mogą pojawiać się luźniejsze stolce, niestrawione resztki w stolcu albo przeciwnie – zaparcia wynikające z osłabionej pracy jelit.
Często widzimy też dużo śluzu: przewlekły katar, chrząkanie, kaszel z odkrztuszaniem, zatkany nos, powiększone migdałki, nawracające infekcje. Dziecko może mieć trudności z koncentracją, szybciej się męczyć, nie mieć ochoty na ruch albo wybierać spokojne siedzenie przed ekranem.
W takim obrazie nadwaga nie jest tylko kwestią „za dużych porcji”. Ciało może być przeciążone, a trawienie może nie radzić sobie z przekształcaniem jedzenia w energię.
Wilgoć i Śluz – kiedy ciało zaczyna magazynować
W medycynie chińskiej Wilgoć oznacza pewien rodzaj ciężkości, zastoju i zalegania. Można ją porównać do sytuacji, w której organizm nie przetwarza jedzenia sprawnie, tylko część tego, co powinno zostać zamienione w energię, zaczyna „zalegać”.
U dzieci Wilgoć może objawiać się jako uczucie ciężkości, ospałość, brak lekkości po jedzeniu, obrzękowość, nadmiar śluzu, częste infekcje, niechęć do ruchu, duży apetyt na słodkie i mączne. Czasem rodzice mówią: „On niby nie je aż tak dużo, a tyje” albo „Ona je głównie bułki, jogurty i owoce, a brzuch ciągle jest duży”.
Z perspektywy TCM warto wtedy zapytać nie tylko: „ile dziecko je?”, ale też:
- Czy jedzenie jest ciepłe czy zimne?
- Czy posiłki są regularne?
- Czy dziecko je dużo produktów mlecznych?
- Czy pije soki i słodkie napoje?
- Czy ma ciepłe śniadanie?
- Czy po szkole dostaje konkretny posiłek, czy samo szuka przekąsek?
- Czy je przy stole, czy przed ekranem?
- Czy w domu jest napięcie wokół jedzenia?
To są pytania, które często prowadzą do dużo lepszych rozwiązań niż sama kontrola kalorii.
Co najbardziej osłabia trawienie dziecka według TCM?
Najbardziej obciążające dla dziecięcej Śledziony są zwykle: nadmiar cukru, słodkie napoje, zimne jogurty, mleko prosto z lodówki, lody, duża ilość soków, codzienne płatki śniadaniowe z mlekiem, nadmiar białego pieczywa, suchych przekąsek, ciastek i produktów wysoko przetworzonych.
Problemem bywa też nadmiar zimnych posiłków. W klasycznej dietetyce często mówimy: „jogurt, owoc, kanapka, surowe warzywa”. I oczywiście u części dzieci takie produkty mogą się sprawdzać. Ale u dziecka z osłabionym trawieniem, dużą ilością śluzu, katarem, zimnymi dłońmi, wzdęciami, luźnymi stolcami albo brakiem energii nadmiar zimnego i surowego jedzenia może pogarszać sytuację.
TCM bardzo ceni ciepło trawienne. Żołądek lubi ciepło, regularność i spokój. Śledziona lubi prostotę, łagodny smak słodki, gotowane posiłki i rytm. Nie oznacza to, że dziecko nigdy nie może zjeść jogurtu, owocu czy kanapki. Chodzi o proporcje. Jeśli cały dzień dziecka składa się z zimnego mleka, płatków, kanapek, jogurtów, soków, owoców, przekąsek i słodyczy, to z punktu widzenia TCM jego trawienie może być przeciążone, mimo że część produktów wygląda „zdrowo”.
Co wzmacnia dziecko?
Najprostsze rzeczy bywają najskuteczniejsze. Dziecko z osłabioną Śledzioną często dobrze reaguje na ciepłe, gotowane, regularne posiłki. Zamiast zaczynać od zakazów, warto zacząć od dodawania tego, co odżywcze. Dobrym wsparciem mogą być:
- ciepłe śniadania, na przykład owsianka, jaglanka, ryżanka, jajecznica, omlet, placuszki z dodatkiem jajka i owoców;
- zupy kremy, szczególnie z dyni, marchewki, batata, pietruszki, cukinii, kalafiora czy soczewicy;
- ciepłe kolacje, na przykład zupa, leczo bez ciężkich dodatków, ryż z warzywami i jajkiem, kasza z duszonymi warzywami, makaron z sosem warzywnym i źródłem białka;
- dobre źródła białka, takie jak jajka, ryby, drób, delikatne mięso, soczewica, tofu, jeśli dziecko dobrze je toleruje;
- ciepłe napoje, kompoty bez cukru, ciepła woda, napary owocowe zamiast soków i słodzonych napojów;
- regularność, czyli konkretne posiłki zamiast ciągłego podjadania.
U wielu dzieci ogromną zmianę robi nie idealny jadłospis, ale jedna prosta rzecz: konkretny posiłek po powrocie ze szkoły. Jeśli dziecko wraca głodne, zmęczone i samo zostaje w domu, to nic dziwnego, że sięga po to, co jest najłatwiejsze. Bułkę, słodycze, płatki, jogurt, chrupki, sok. To nie musi być „brak silnej woli”. To może być zwykły głód, zmęczenie i brak dostępnego, konkretnego posiłku.
Psychodietetyka: dziecko nie podjada bez powodu
Podjadanie u dzieci bardzo często ma swoją logikę. Dziecko może podjadać, bo:
- zjadło za mało w szkole;
- nie lubi szkolnych obiadów;
- wraca do pustego domu i samo musi sobie poradzić;
- jest przebodźcowane po całym dniu;
- czuje napięcie, nudę albo samotność
- jedzenie jest najłatwiej dostępnym sposobem regulacji emocji.
Zamiast pytać: „Dlaczego znowu jesz?”, warto czasem zapytać: „Czy ty po prostu jesteś bardzo głodny?”, „Co jadłeś dziś w szkole?”, „Co możemy przygotować, żeby po powrocie czekało na ciebie coś konkretnego?”, „Czy chcesz zupę, makaron czy omlet?”.
Dziecko, które po szkole rzuca się na przekąski, często nie potrzebuje krytyki. Potrzebuje planu.
Czego nie robić?
W pracy z dziećmi bardzo ważne jest, aby nie budować wokół jedzenia atmosfery walki.
- Nie komentujmy ciała dziecka.
- Nie mówmy: „jesteś za gruby”, „masz brzuch”, „musisz schudnąć”.
- Nie porównujmy dziecka do rodzeństwa ani rówieśników.
- Nie ważmy go obsesyjnie.
- Nie wprowadzajmy restrykcyjnych diet bez wskazań medycznych.
- Nie zabierajmy wszystkich lubianych produktów z dnia na dzień.
- Nie róbmy z dziecka „problemu do naprawienia”.
Warto też uważać na pozornie niewinne komunikaty: „To tuczy”, „Tego nie wolno”, „Znowu jesz?”, „Nie masz silnej woli”. Takie zdania zostają w dziecku na długo.
Dużo lepiej działa język troski:
„Zobaczmy, co da ci energię na dłużej.”
„Dodajmy coś ciepłego.”
„Zróbmy tak, żeby po szkole czekało na ciebie coś sycącego.”
„Słodycze mogą być czasem, ale ciało potrzebuje też prawdziwego jedzenia.”
„Nie chodzi o karę, tylko o to, żebyś miał więcej siły.”
Od czego zacząć? 5 prostych kroków
Nie trzeba od razu zmieniać wszystkiego. W przypadku dzieci małe kroki są zwykle skuteczniejsze niż duże rewolucje.
1. Zadbaj o konkretny posiłek po szkole: to może być zupa, makaron z sosem, omlet, ryż z warzywami, tortilla z jajkiem lub kurczakiem, kasza z owocami i orzechami, koktajl z dodatkiem białka albo kanapka, ale bardziej sycąca i przemyślana.
Najważniejsze, aby dziecko nie wracało do domu bardzo głodne i zdane wyłącznie na przypadkowe przekąski.
2. Zamień słodkie napoje na łagodniejsze opcje: soki, napoje, słodzone herbaty i nektary bardzo łatwo podbijają apetyt na słodkie. Warto stopniowo rozcieńczać je wodą, wprowadzać kompoty bez cukru, ciepłą wodę, napary owocowe lub wodę z dodatkiem owoców. Nie zawsze trzeba robić gwałtowny zakaz. Czasem lepiej działa stopniowe zmniejszanie intensywności słodkiego smaku.
3. Dodaj ciepłe śniadanie albo ciepłą kolację: jeśli dziecko nie jest gotowe na ciepłe śniadanie, zacznij od kolacji. Zupa krem, jajecznica, omlet, makaron z warzywami, ryżanka, kasza albo naleśniki w bardziej odżywczej wersji mogą być dobrym początkiem. W TCM ciepły posiłek to sposób na wsparcie trawienia, szczególnie u dzieci z objawami Wilgoci, śluzu, zimna i osłabionej Śledziony.
4. Nie walcz z dzieckiem o warzywa: nie każde dziecko od razu pokocha brokuły, sałatę i surówki. Często lepiej zacząć od form łagodniejszych: zup kremów, sosów warzywnych, placuszków, pulpetów z dodatkiem warzyw, pieczonych frytek z marchewki lub batata, koktajli owocowo-warzywnych, warzyw dodanych do ulubionego dania.
Dziecko uczy się smaków powoli. Presja zwykle zmniejsza ciekawość, a nie ją zwiększa.
5. Uporządkuj środowisko, nie dziecko: to dorośli decydują, co jest dostępne w domu. Jeśli w szafkach są głównie słodycze, chrupki, słodkie płatki i napoje, trudno oczekiwać od dziecka, że po całym dniu wybierze coś innego.
Nie chodzi o stworzenie domu bez przyjemności. Chodzi o to, aby codzienne wybory były prostsze. Jeśli w domu jest zupa, gotowy sos, ugotowany ryż, jajka, owoce, orzechy, dobre pieczywo, hummus, pasta jajeczna czy domowy koktajl, dziecku łatwiej sięgnąć po coś, co je nasyci.
A co z nadwagą?
Nadwaga u dziecka wymaga uważności, ale nie paniki. Warto skonsultować się z pediatrą i dietetykiem, ocenić siatki centylowe, tempo wzrastania, wyniki badań, styl życia, sen, aktywność, sposób jedzenia i sytuację emocjonalną dziecka.
Nie każde większe dziecko wymaga redukcji masy ciała. Czasem celem jest zatrzymanie nadmiernego przyrostu masy przy dalszym wzroście. Czasem poprawa jakości diety, rytmu posiłków i aktywności powoduje, że ciało samo zaczyna lepiej się regulować.
Z perspektywy TCM pytamy dodatkowo: czy dziecko ma objawy Wilgoci? Czy ma śluz? Czy ma zimno w ciele? Czy jest zmęczone? Czy ma słabą Śledzionę? Czy je dużo zimnego i słodkiego? Czy jego trawienie jest przeciążone? Bo czasem droga do zdrowszej masy ciała nie zaczyna się od mniejszego talerza. Zaczyna się od cieplejszego, spokojniejszego i bardziej odżywczego jedzenia.
Podsumowanie
Dziecko, które często chce słodkie, podjada i ma trudność z regulacją apetytu, nie potrzebuje krytyki. Potrzebuje dorosłych, którzy pomogą mu zbudować rytm, bezpieczeństwo i lepsze warunki do jedzenia.
W medycynie chińskiej zaczynamy od wzmocnienia Śledziony i Żołądka. Ograniczamy to, co tworzy Wilgoć: nadmiar cukru, zimnych produktów, słodkich napojów, mlecznych deserów i chaotycznych przekąsek. Dodajemy ciepłe, proste, regularne posiłki. Dbamy o atmosferę przy stole. I pamiętamy, że relacja z jedzeniem jest równie ważna jak sam jadłospis. Bo celem nie jest dziecko na diecie. Celem jest dziecko, które ma więcej energii, spokojniejszy apetyt, lepsze trawienie i zdrowszą relację z jedzeniem.
Monika Dziemidowicz – dietetyk kliniczny, dietoterapeuta TCM, psychodietetyk
Czytaj także:
Miło powitać Ciebie na mojej stronie.
Cieszę się, że masz podobne zainteresowania do mnie.
Jeżeli podobał Ci się mój artykuł i chciałbyś ich czytać więcej, postaw mi wirtualną kawę,
Bardzo dziękuję
